1
گروه مهندسی بهداشت حرفه ای، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی زابل، زابل، ایران.
2
گروه مهندسی بهداشت حرفه ای، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران.
10.22034/sumsj.2026.580970.1094
چکیده
مقدمه: مخازن ذخیرهسازی مواد هیدروکربنی به دلیل ماهیت ذاتی مواد تحت عملیات و شرایط عملیاتی خاص، از جمله تجهیزات بحرانی و پرخطر در صنایع نفت و گاز طبقهبندی میشوند. وقوع حوادثی از قبیل حریق، انفجار، نشت مواد و سرریز شدن، نه تنها میتواند منجر به خسارات اقتصادی قابل توجه گردد، بلکه پیامدهای زیست محیطی جدی و تهدیداتی برای ایمنی پرسنل به همراه دارد. بر این اساس، شناسایی فاکتورهای مشارکت کننده در رخداد چنین رویدادهایی و تحلیل روابط علّی-معلولی میان آنها از اهمیتی راهبردی برخوردار است.این مطالعه با به کارگیری روش (Bow-Tie) همراه با تحلیل نظام مند ریشه های علت، به تحلیل یکپارچه سناریوهای ریسک در مخازن نفتی می پردازد. برخلاف پژوهش های پیشین که به طور عمومی از روش (Bow-Tie) استفاده کرده اند، این مطالعه برای نخستین بار در یک پالایشگاه نفت ایران، زنجیره های علت و شکاف های عملکردی موانع پیشگیرانه و کاهش دهنده را در هفت سناریوی حریق شناسایی می کند. روش: در این پژوهش، از روش Bow-Tie به منظور تلفیق نظاممند تکنیکهای FTA (آنالیز درخت خطا) و ETA (آنالیز درخت رویداد) استفاده شد. هفت سناریوی بحرانی شامل حریق استخری، حریق ناحیه نشتبند، انفجار، گسیختگی، از دست دادن مهار، نشت و سرریز شدن مخزن انتخاب و بر پایه دادههای میدانی و مطالعات کتابخانهای مورد بررسی قرار گرفت. یافته ها:تحلیل Bow-Tieنشان داد که عوامل مشارکت کننده مؤثر در وقوع سناریوهای فوق عمدتاً شامل منابع احتراق، پدیده خوردگی در بدنه مخزن، نقص عملکردی در شیرهای کنترل ورودی، خرابی اتصالات مکانیکی، عملکرد نامناسب سیستمهای اندازهگیری سطح، نقص در تجهیزات ایمنی (مانند شیرهای اطمینان)، خطای اپراتور، فعالیتهای تعمیراتی نادرست و همچنین عوامل خارجی نظیر رویدادهای لرزهای و خرابکاری عمدی میباشند. همچنین، موانع پیشگیرانه و حفاظتی مؤثر برای هر یک از رویدادها شناسایی گردید. نتیجه گیری: یافتههای این تحقیق حاکی از آن است که روش Bow-Tieقادر است درکی جامع و ساختاریافته از ریسک های موجود در واحدهای فرایندی ارائه نموده و با نمایشگرافیکی مناسب نقاط ضعف و شکافهای موجود در سیستم مدیریت ایمنی، راهکارهای مهندسی و مدیریتی را برای کاهش احتمال وقوع رویدادهای آغازگر و کاهش شدت پیامدهای آنها پیشنهاد نماید. استقرار سیستمهای پایش برخط، بهینهسازی برنامههای نگهداری و تعمیرات پیشگیرانه، اجرای دورههای آموزشی مستمر برای پرسنل و بهروزرسانی سیستمهای حفاظتی از جمله اقدامات کلیدی در راستای ارتقای سطح ایمنی و مدیریت ریسک این مخازن به شمار میروند.
قلع جهی,مریم و کریمی,علی . (1405). تحلیل سناریوهای منجر به حریق در مخازن نفتی با استفاده از متد Bow-Tie: رویکردی مبتنی بر شناسایی علل ریشهای. (e245424). مجله دانشکده علوم پزشکی ساوه, (), e245424 doi: 10.22034/sumsj.2026.580970.1094
MLA
قلع جهی,مریم , و کریمی,علی . "تحلیل سناریوهای منجر به حریق در مخازن نفتی با استفاده از متد Bow-Tie: رویکردی مبتنی بر شناسایی علل ریشهای" .e245424 , مجله دانشکده علوم پزشکی ساوه, , , 1405, e245424. doi: 10.22034/sumsj.2026.580970.1094
HARVARD
قلع جهی مریم, کریمی علی. (1405). 'تحلیل سناریوهای منجر به حریق در مخازن نفتی با استفاده از متد Bow-Tie: رویکردی مبتنی بر شناسایی علل ریشهای', مجله دانشکده علوم پزشکی ساوه, (), e245424. doi: 10.22034/sumsj.2026.580970.1094
CHICAGO
مریم قلع جهی و علی کریمی, "تحلیل سناریوهای منجر به حریق در مخازن نفتی با استفاده از متد Bow-Tie: رویکردی مبتنی بر شناسایی علل ریشهای," مجله دانشکده علوم پزشکی ساوه, (1405): e245424, doi: 10.22034/sumsj.2026.580970.1094
VANCOUVER
قلع جهی مریم, کریمی علی. تحلیل سناریوهای منجر به حریق در مخازن نفتی با استفاده از متد Bow-Tie: رویکردی مبتنی بر شناسایی علل ریشهای. مجله دانشکده علوم پزشکی ساوه. 1405;():e245424. doi: 10.22034/sumsj.2026.580970.1094
