مجله دانشکده علوم پزشکی ساوه

فناوری‌های نوظهور در کاهش پسماند مواد غذایی: مرور دامنه‌ای نظام‌مند و تحلیل راهبردی SWOT برای اقتصاد چرخشی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

رضا نعمتی 1
نیایش ضرغامی 2
نرگس حکیمی 3
فاطمه میرموسوی 2
زهرا ایجادی 2

1 گروه مهندسی بهداشت محیط، مرکز تحقیقات هوش مصنوعی در بهداشت محیط (AI-EHRC)، دانشکده علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی ساوه، ساوه، ایران.

2 گروه مهندسی بهداشت محیط، کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشکده علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی ساوه، ساوه، ایران.

3 گروه مهندسی بهداشت محیط، کارشناس مراقب سلامت، اداره‌کل آموزش و پرورش استان تهران، تهران، ایران

10.22034/sumsj.2026.583243.1107
چکیده
مقدمه: پسماند مواد غذایی به یکی از چالش‌های اصلی پایداری در سطح جهانی تبدیل شده و پیامدهای شدید اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی به همراه دارد. تقریباً یک‌سوم کل مواد غذایی تولیدشده برای مصرف انسان، معادل ۱.۳ میلیارد تن، سالانه هدر می‌رود. با وجود رشد فناوری‌های دیجیتال، شواهد تلفیقی درباره اثربخشی و چالش‌های کاربرد فناوری‌های نوظهور در مدیریت پسماند غذایی همچنان محدود است. این مطالعه با هدف بررسی نقش فناوری‌های نوظهور در کاهش پسماند مواد غذایی و تحلیل نقاط قوت، ضعف، فرصت‌ها و تهدیدها (SWOT) در چارچوب اقتصاد چرخشی انجام شد.
روش: این مرور دامنه‌ای بر اساس راهنمای PRISMA-ScR انجام شد. جستجوی نظام‌مند در پایگاه‌های PubMed، Scopus، ScienceDirect و Google Scholar با استفاده از کلیدواژه‌هایی نظیر «فناوری‌های نوظهور»، «پسماند مواد غذایی»، «اینترنت اشیا»، «هوش مصنوعی» و «پلتفرم‌های دیجیتال» در بازه زمانی سال‌های ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۴ انجام گرفت. پس از غربالگری عناوین، چکیده‌ها و متن کامل، ۳۷ مطالعه واجد شرایط وارد تحلیل موضوعی شدند.
یافته‌ها: تحلیل ۳۷ مطالعه منتخب، چهار حوزه فناورانه اصلی را آشکار ساخت: اینترنت اشیا و حسگرهای هوشمند، هوش مصنوعی و یادگیری ماشین، بسته‌بندی هوشمند، و پلتفرم‌های اشتراک دیجیتال. بیشترین سهم مطالعات مربوط به پلتفرم‌های دیجیتال (۲۱٫۶٪) بود، در حالی که کمترین سهم به هوش مصنوعی و یادگیری ماشین (۸٫۱٪) اختصاص داشت. این فناوری‌ها تصمیم‌گیری مبتنی بر داده را تسهیل کرده و گذار به اقتصاد چرخشی را پشتیبانی می‌کنند. تحلیل SWOT نشان داد که پایش هوشمند، بهینه‌سازی مصرف منابع و افزایش شفافیت زنجیره تأمین از مهم‌ترین نقاط قوت این فناوری‌ها هستند، در حالی که هزینه‌های بالای پیاده‌سازی، محدودیت‌های زیرساختی، نگرانی‌های حریم خصوصی و پذیرش محدود مصرف‌کنندگان از چالش‌های اصلی محسوب می‌شوند.
نتیجه‌گیری: فناوری‌های نوظهور به‌تنهایی راهگشای معضل پسماند مواد غذایی نیستند، اما در تلفیق با سیاست‌های حمایتی، آموزش عمومی هدفمند و مشارکت آگاهانه مصرف‌کنندگان می‌توانند نقش مؤثری در توسعه سیستم‌های غذایی پایدار، شفاف و چرخشی ایفا کنند. با این حال، ناهمگونی مطالعات و تفاوت شاخص‌های ارزیابی از محدودیت‌های اصلی این مرور بود.

کلیدواژه‌ها

کاهش پسماند مواد غذایی
فناوری‌های نوظهور
هوش مصنوع
تحلیل SWOT
مرور دامنه‌ای
مجله دانشکده علوم پزشکی ساوه

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 20 خرداد 1405

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما