رابطه بین خودشفقتی، اجتناب تجربی با رفتارهای پرخطر در نوجوانان: نقش میانجی خودشناسی انسجامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه مشاوره و روان‌شناسی دانشگاه اراک، اراک، ایران

2 گروه روانشناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد زنجان، زنجان، ایران

چکیده
مقدمه: نوجوانی دوره‌ای سرشار از چالش‌های هورمونی و اجتماعی است که نوجوانان را به‌سوی رفتارهای پرخطر سوق می‌دهد. پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه مستقیم و غیرمستقیم خودشفقتی و اجتناب تجربی با رفتارهای پرخطر، با نقش میانجیِ خودشناسی انسجامی، در نوجوانان ایرانی انجام شد.
روش: این مطالعه از نوع همبستگی و مبتنی بر مدل‌سازی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری شامل دانش‌آموزان پسر دوره اول متوسطه شهر زنجان بود و نمونه پژوهش را ۵۰۰ نفر تشکیل دادند که با روش خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب شدند. ابزارهای پژوهش شامل مقیاس رفتارهای پرخطر زاده‌محمدی و احمدی، پرسشنامه خودشناسی انسجامی قربانی و همکاران، مقیاس کوتاه خودشفقتی راس و همکاران، و پرسشنامه اجتناب تجربی چندبعدی گامز و همکاران بودند. داده‌ها با استفاده از آمار توصیفی، ضریب همبستگی پیرسون و مدل‌سازی معادلات ساختاری در نرم‌افزار SmartPLS تحلیل شدند.
یافته­ها: نتایج نشان داد بین خودشفقتی و خودشناسی انسجامی با رفتارهای پرخطر، رابطه معکوس معناداری وجود دارد (01/0>p) و بین اجتناب تجربی و رفتارهای پرخطر، همبستگی مستقیم و معنادار مشاهده شد (01/0>p). اجتناب تجربی بر خودشناسی انسجامی و رفتارهای پرخطر، اثر مستقیم و معنادار داشت (01/0>p). اثر مستقیم خودشناسی انسجامی بر رفتارهای پرخطر معنادار نبود (05/0<p). همچنین، خودشفقتی بر خودشناسی انسجامی اثر مستقیم و معنادار داشت (01/0>p) و بر رفتارهای پرخطر، اثر معکوس و معنادار نشان داد (01/0>p). نتایج شاخص‌های نیکویی برازش مدل نشان داد که مدل پژوهش از برازش مطلوبی برخوردار است (001/0=SRMR، 1=NFI، 43/0=GOF).
نتیجه گیری: خودشفقتی به‌عنوان یک عامل حفاظتی و اجتناب تجربی به‌عنوان یک عامل خطر مستقیم در بروز رفتارهای پرخطر نوجوانان نقش دارند؛ بااین‌حال، خودشناسی انسجامی در این نمونه، نقش میانجی معناداری ایفا نکرد. بر این اساس، پیشنهاد می‌شود برنامه‌های پیشگیری مدرسه‌محور بر تقویت خودشفقتی و کاهش اجتناب تجربی تمرکز داشته باشند.
کلید واژه: خودشفقتی، اجتناب تجربی، خودشناسی انسجامی، رفتارهای پرخطر، نوجوانان.

کلیدواژه‌ها



مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 23 اردیبهشت 1405